پروندهٔ ژنگ: دادگاه فدرال توقف پرونده‌های استارتاپ ویزا را تأیید کرد

ژنگ در برابر کانادا، ‎2026 FC 245 — قاضی آن ام. تِرلی، دادگاه فدرال، ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶؛ همراه با یم در برابر کانادا، ‎2026 FC 254 — قاضی دارن آر. تورن، ۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶. متن هر دو حکم و صفحه‌های استارتاپ ویزای IRCC در ۴ نوامبر ۲۰۲۶ بررسی شد. این مقاله تحلیل احکام منتشرشدهٔ دادگاه است، نه مشاورهٔ حقوقی.

دادگاه فدرال کانادا در ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶ حاضر نشد به IRCC دستور دهد دربارهٔ پرونده‌ای از استارتاپ ویزا (SUV) که پنج سال در انتظار مانده بود تصمیم بگیرد. قاضی آن ام. ترلی در پروندهٔ ژنگ در برابر کانادا (‎2026 FC 245) چنین استدلال کرد: وقتی وزیر یک سازمان معرف (Designated Organization) را تعلیق می‌کند و پرونده‌هایی را که آن سازمان پشتیبانی کرده متوقف می‌سازد، تا زمانی که تعلیق برقرار است IRCC تکلیف قانونی عمومی برای رسیدگی به آن پرونده‌ها ندارد؛ و بدون چنین تکلیفی، دادگاه نمی‌تواند حکم ماندامس صادر کند. این نخستین بار بود که دادگاه فدرال این اختیار را تفسیر می‌کرد؛ اختیاری که در زیربند ۴ مادهٔ ۹۸.۰۳ آیین‌نامهٔ مهاجرت و حمایت از پناهندگان آمده است. سه روز بعد، قاضی دیگری درخواست ماندامس یک متقاضی دیگر استارتاپ ویزا را به دلیلی متفاوت رد کرد: دستورالعمل‌های وزارتی، آن پرونده را در انتهای صف اولویت قرار داده بود. این دو حکم در کنار هم نشان می‌دهند چرا رفتن به دادگاه در سال ۲۰۲۶ برای متقاضیان استارتاپ ویزا بسیار دشوارتر شده، و اگر پرونده‌ای در جریان دارید هنوز چه چیزهایی ارزش بررسی دارد.

دادگاه چه تصمیمی گرفت؟

خلاصهٔ حکم در پنج نکته:

• درخواست ماندامس رد شد. پرونده در همان شرط نخست آزمون حقوقی متوقف شد: باید تکلیف قانونی عمومی به اقدام وجود داشته باشد.
• توقف شامل پرونده‌هایی هم می‌شود که گواهی تعهد (Commitment Certificate) آن‌ها پیش از تعلیق صادر شده بود، نه فقط پرونده‌های تازه. متن آیین‌نامه «درخواست‌های مرتبط با تعهداتی که آن سازمان داده است» را در بر می‌گیرد.
• پایان کار سرویس اطلاعات امنیتی کانادا (CSIS) به معنای تکمیل بررسی امنیتی نیست. CSIS نظر خود را به سازمان خدمات مرزی کانادا (CBSA) می‌دهد، CBSA توصیهٔ خودش را برای IRCC می‌فرستد و تصمیم نهایی همچنان با IRCC است.
• اینکه تعلیق تقریباً یک سال پس از طرح دعوا اتفاق افتاد اهمیتی نداشت. وجود یا نبود تکلیف به اقدام بر اساس روز رسیدگی دادگاه سنجیده می‌شود.
• وزیر امنیت عمومی از فهرست خواندگان حذف شد و هیچ پرسشی برای تجدیدنظر تأیید نشد.

پیش‌زمینه: پنج سال انتظار، سپس توقف

لیفو ژنگ در فوریهٔ ۲۰۲۱ از مسیر استارتاپ ویزا برای اقامت دائم درخواست داد. همان‌طور که برنامه الزام می‌کرد، درخواست او با گواهی تعهد یک سازمان معرف پشتیبانی می‌شد: شرکت Biomedical Commercialization Canada Inc. که با نام Manitoba Technology Accelerator فعالیت می‌کرد و اکنون با نام Manitoba Innovates فعالیت می‌کند. تاریخ‌های زیر از متن حکم گرفته شده است.

IRCC از چه اختیاری استفاده کرد؟

زیربند ۴ مادهٔ ۹۸.۰۳ آیین‌نامه به وزیر اجازه می‌دهد وقتی دلیلی برای ظن وجود دارد که یک سازمان معرف شرایط برنامه را رعایت نمی‌کند، یا اطلاعات نادرست، گمراه‌کننده یا نادقیق به وزیر داده است، وارد عمل شود. در این حالت وزیر می‌تواند:

• اختیار سازمان برای صدور تعهد را تعلیق کند، و
• از بررسی درخواست‌هایی که به تعهدات قبلی همان سازمان مربوط‌اند خودداری کند.

طبق زیربند ۵ همین ماده، تعلیق از روزی که وزیر به سازمان ابلاغ می‌کند آغاز می‌شود و در زودترین یکی از این دو تاریخ پایان می‌یابد: روزی که موضوع حل شود، یا نه ماه پس از ابلاغ. مبنای تعلیق دلیلی برای ظن است، نه اثبات تخلف؛ و حکم ژنگ هیچ یافته‌ای دربارهٔ عملکرد این سازمان ندارد. موضوع پرونده این است که تعلیق چه اثری بر متقاضیان دارد، نه اینکه چرا این تعلیق اعمال شد.

چرا درخواست ماندامس رد شد؟

ماندامس دستوری از دادگاه است که یک نهاد دولتی را به انجام تکلیف قانونی عمومی‌ای که انجام نداده وادار می‌کند. دادگاه فدرال آزمون هشت‌مرحله‌ای پروندهٔ Apotex (دادگاه تجدیدنظر فدرال، ۱۹۹۳) را به کار می‌برد و همهٔ شرط‌ها باید برقرار باشند. شرط نخست این است که تکلیف قانونی عمومی به اقدام وجود داشته باشد. قاضی ترلی به این نتیجه رسید که پروندهٔ آقای ژنگ همین‌جا شکست می‌خورد، پس نیازی به بررسی باقی شرط‌ها نبود.

پیش از این هیچ پرونده‌ای دربارهٔ این ماده از آیین‌نامه وجود نداشت، بنابراین دولت به نمونه‌ای مشابه استناد کرد: مادهٔ ۱۳.۱ قانون شهروندی که به وزیر اجازه می‌دهد درخواست شهروندی را در مدت بررسی قابلیت پذیرش متقاضی معلق کند. دادگاه‌ها، از جمله دادگاه تجدیدنظر فدرال در پروندهٔ Nilam (‎2017 FCA 44)، گفته‌اند تا زمانی که درخواست شهروندی به‌طور معقول معلق است، تکلیفی به اقدام وجود ندارد و ماندامس صادر نمی‌شود؛ و بار اثبات نامعقول یا نامعتبر بودن تعلیق بر دوش متقاضی است. قاضی ترلی این رویهٔ قضایی را «راهگشا» دانست و همان استدلال را دربارهٔ پرونده‌های استارتاپ ویزا به کار برد. او به یک تفاوت هم اشاره کرد: تعلیق شهروندی می‌تواند «تا هر زمان که لازم باشد» ادامه یابد، اما تعلیق در استارتاپ ویزا حداکثر نه ماه است.

دادگاه کدام استدلال‌ها را نپذیرفت؟

آقای ژنگ پذیرفت که وزیر می‌تواند هنگام تعلیق یک سازمان، پرونده‌های استارتاپ ویزا را متوقف کند. استدلال او این بود که این اختیار نباید شامل پروندهٔ او شود. دادگاه هر سه استدلال را رد کرد:

• «گواهی تعهد من صادر شده بود و واجد شرایط بودنم هم تأیید شده بود.» عبارت «درخواست‌های مرتبط با تعهداتی که آن سازمان داده است» دقیقاً همین وضعیت را در بر می‌گیرد. وقتی گواهی صادر شده اما پردازش IRCC تمام نشده، درخواست در مدت تعلیق متوقف می‌ماند.
• «CSIS بررسی امنیتی من را در اکتبر ۲۰۲۵ تمام کرده بود.» شواهد فقط نشان می‌داد CSIS نظرش را داده و نقش خودش تمام شده است. در پرونده‌های اقامت دائم، CSIS به CBSA مشورت می‌دهد، CBSA آن مشورت را همراه توصیهٔ خودش برای IRCC می‌فرستد و سپس IRCC تصمیم می‌گیرد. هیچ مدرکی وجود نداشت که CBSA چیزی فرستاده باشد، پس دادگاه نمی‌توانست بررسی امنیتی را «قبول‌شده» بداند.
• «تعلیق مدت‌ها پس از طرح دعوای من اتفاق افتاد.» به پیروی از پروندهٔ Niu (‎2018 FC 520)، وجود تکلیف به اقدام در روز رسیدگی سنجیده می‌شود، نه روز ثبت دعوا. رویدادهایی که در این فاصله تکلیف را از میان ببرند، درخواست را بی‌اثر می‌کنند.

سه روز بعد: پروندهٔ یم و صف اولویت

قاضی دارن آر. تورن در ۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۶ در پروندهٔ یم در برابر کانادا (‎2026 FC 254) دومین درخواست ماندامس یک متقاضی استارتاپ ویزا را رد کرد. چون هونگ یم در مارس ۲۰۲۱ درخواست داده بود و تا نوامبر ۲۰۲۵ پرونده‌اش از ارزیابی‌های واجد شرایط بودن، امنیتی، سوءپیشینه و پزشکی گذشته بود. در پروندهٔ او چیزی تعلیق نشده بود؛ مانع، ترتیب صف بود. وزیر در آوریل ۲۰۲۴ و دوباره در دسامبر ۲۰۲۵ بر اساس مادهٔ ۸۷.۳ قانون مهاجرت و حمایت از پناهندگان دستورالعمل‌های وزارتی صادر کرد که تعیین می‌کنند کدام درخواست‌های استارتاپ ویزا زودتر پردازش شوند. ترتیب دستورالعمل دسامبر ۲۰۲۵، آن‌طور که در حکم آمده، چنین است:

• اول: دست‌کم یکی از اعضای تیم کارآفرینی پرمیت کار معتبری داشته باشد که فقط به متقاضیان این طبقه (Start-Up Business Class) داده می‌شود، و تعهد از سوی یک صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر (دست‌کم ۲۰۰٬۰۰۰ دلار)، یک گروه سرمایه‌گذاران فرشته (دست‌کم ۷۵٬۰۰۰ دلار) یا مرکز رشدی داده شده باشد که عضو شبکهٔ Canada's Tech Network است یا دست‌کم ۷۵٬۰۰۰ دلار تعهد کرده است.
• دوم: همان شرایط تعهد، اما بدون اینکه کسی در تیم آن پرمیت کار را داشته باشد.
• آخر: همهٔ درخواست‌های دیگر.
• در هر گروه، پرونده‌ها به ترتیب زمان دریافت و تا جایی که سهمیهٔ سالانهٔ پذیرش اجازه دهد پردازش می‌شوند.

پروندهٔ دادگاه نشان می‌دهد چرا این صف این‌قدر کُند حرکت می‌کند. دستورالعمل‌ها پذیرش از استارتاپ ویزا و برنامهٔ خوداشتغالی را روی هم به ۵۰۰ نفر در سال محدود کرده‌اند و تا سپتامبر ۲۰۲۵ حدود ۴۳٬۰۰۰ درخواست استارتاپ ویزا در جریان بود. سازمان معرف آقای یم عضو Canada's Tech Network نبود و هیچ سرمایه‌ای به استارتاپ او تعهد نکرده بود، پس پرونده‌اش در گروه آخر قرار داشت. قاضی تورن پذیرفت که تأخیر از آنچه خودِ فرایند لازم دارد طولانی‌تر است، اما گفت IRCC برای آن توجیه قانع‌کننده‌ای آورده است: IRCC از پردازش پرونده خودداری نمی‌کرد، فقط هنوز در صف به آن نرسیده بود. به نوشتهٔ او، صدور دستور تصمیم‌گیری اولویت‌های دستورالعمل را «دور می‌زد و در واقع نفی می‌کرد» و به یک متقاضی اجازه می‌داد از دیگرانی که آن‌ها هم منتظرند جلو بزند.

پرونده‌های ژنگ و یم کنار هم

دو پروندهٔ استارتاپ ویزا از اوایل ۲۰۲۱، دو حکم رد در یک هفته، به دو دلیل متفاوت:

پس از پایان نه ماه چه شد؟

تعلیقِ پروندهٔ ژنگ باید حداکثر تا ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶ پایان می‌یافت، چون آیین‌نامه سقف تعلیق را نه ماه تعیین کرده است. در ماه‌های نخست ۲۰۲۶، فهرست سازمان‌های معرف IRCC تاریخ‌های تعلیق را زیر نام این سازمان نشان می‌داد. نسخه‌ای که IRCC در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ به‌روز کرد هنوز نام سازمان را دارد، اما دیگر یادداشتی دربارهٔ تعلیق در آن نیست. ما هیچ اطلاعیه‌ای از IRCC پیدا نکردیم که بگوید از آن زمان بر سر پرونده‌های متوقف‌شده چه آمده است: آیا به صف عادی برگشته‌اند یا اقدام دیگری در پی آمده است. راهنمای خود IRCC می‌گوید اگر سازمانی صلاحیت معرفی‌اش را از دست بدهد، IRCC می‌تواند درخواست‌های مبتنی بر تعهدات آن سازمان را رد کند، یا درخواست‌هایی را که پردازششان را شروع نکرده بازگرداند و هزینه را مسترد کند.

دو نکته از خودِ این احکام برمی‌آید. نخست، استدلال پروندهٔ ژنگ در مدتی که تعلیق برقرار است اعمال می‌شود؛ دادگاه پرونده‌ها را در همان دوره «متوقف» توصیف کرد. دوم، پروندهٔ یم نشان می‌دهد پایان توقف به‌خودی‌خود راه ماندامس را باز نمی‌کند. پرونده‌ای که به صف برمی‌گردد همچنان با ترتیب اولویت دستورالعمل‌های وزارتی سنجیده می‌شود و دادگاه واقعیت‌ها را همان‌طور که در روز رسیدگی هستند در نظر می‌گیرد.

آیا هنوز می‌توان از مسیر استارتاپ ویزا درخواست داد؟

خیر. IRCC پس از ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ دیگر گواهی تعهد از سازمان‌های معرف نپذیرفت. از آن پس فقط کسانی می‌توانستند درخواست اقامت دائم استارتاپ ویزا ثبت کنند که گواهی تعهد معتبر سال ۲۰۲۵ داشتند، و آن‌ها هم باید تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ درخواست می‌دادند. IRCC اکنون می‌گوید این برنامه از ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ متوقف است و درخواست‌هایی را که پیش از این تاریخ پذیرفته به پردازش ادامه می‌دهد. پرمیت کار استارتاپ ویزا به روی متقاضیان جدید بسته است؛ کسانی که از قبل این پرمیت را دارند ممکن است بتوانند آن را در مدت پردازش اقامت دائم تمدید کنند. ITC iLand استارتاپ ویزا را به‌عنوان مسیر مهاجرتی ارائه نمی‌کند. برای کارآفرینانی که امروز برنامه‌ریزی می‌کنند، مسیرهای واقع‌بینانه برنامه‌های کارآفرینی استانی و پرمیت کار C11 هستند. راهنمای ما برای صاحبان و مدیران کسب‌وکار و راهنمای پرمیت کار C11 هر دو را توضیح می‌دهند.

اگر پروندهٔ استارتاپ ویزا در جریان دارید: چه چیزهایی را بررسی کنید

هیچ‌یک از این دو حکم درِ دادگاه را به روی همهٔ متقاضیان استارتاپ ویزا نمی‌بندد، اما در کنار هم یعنی درخواست ماندامس اکنون باید از دو مانع عبور کند. پیش از هر تصمیمی، این موارد را بررسی کنید:

• چه سازمانی گواهی تعهد شما را صادر کرده است. اگر IRCC به شما اطلاع داده که سازمان معرفتان تعلیق شده، حکم ژنگ برای همان دورهٔ تعلیق اعمال می‌شود.
• پرونده‌تان در کدام گروه اولویت است. طبق دستورالعمل دسامبر ۲۰۲۵ این موضوع به نوع و مبلغ تعهد، عضویت مرکز رشد در Canada's Tech Network، و داشتن پرمیت کار استارتاپ ویزا توسط یکی از اعضای تیم بستگی دارد.
• یادداشت‌های GCMS پرونده‌تان. این یادداشت‌ها نشان می‌دهند کدام ارزیابی‌ها کامل شده‌اند. همان‌طور که پروندهٔ ژنگ نشان داد، نامه‌ای از CSIS که می‌گوید نقش آن تمام شده، به معنای قبولی در بررسی امنیتی نیست.
• سهم خودتان در تأخیر. یکی از شرط‌های آزمون تأخیر نامعقول این است که متقاضی در تأخیر نقشی نداشته باشد. به هر درخواست IRCC سریع پاسخ دهید و اطلاعات تماس و مدارکتان را به‌روز نگه دارید.
• آیا رفتن به دادگاه ارزشش را دارد. ماندامس کاملاً به واقعیت‌های هر پرونده بستگی دارد و پرهزینه است. پرونده‌ای که در دورهٔ تعلیق است، یا در پایین‌ترین گروه اولویت قرار دارد، اکنون با یک سابقهٔ قضایی مستقیم علیه خود روبه‌روست. ماندامس هنوز می‌تواند در جایی موفق شود که دولت نتواند تأخیر را توجیه کند، همان‌طور که دادگاه فدرال در پروندهٔ دای در برابر کانادا دربارهٔ یک پروندهٔ مراقب کودک حکم داد؛ اما آن پرونده بر خلأیی در دستورالعمل مراقبان استوار بود که دستورالعمل استارتاپ ویزا ندارد.

درخواست ماندامس یک دعوای حقوقی در دادگاه فدرال است که وکیل دادگستری یا خودِ متقاضی آن را پیش می‌برد. پیش از ثبت هر دعوایی، بهتر است سابقهٔ پرونده و یادداشت‌های GCMS شما با هر دو حکم سنجیده شود تا بدانید کدام مانع دربارهٔ شما صدق می‌کند و آیا استدلالی برای طرح وجود دارد. این مقاله تحلیل دو حکم منتشرشدهٔ دادگاه است و مشاورهٔ حقوقی نیست.

منابع

بررسی‌شده در ۴ نوامبر ۲۰۲۶:

• Zheng v. Canada (Citizenship and Immigration), 2026 FC 245 — دادگاه فدرال
• Yim v. Canada (Citizenship and Immigration), 2026 FC 254 — دادگاه فدرال
• فهرست سازمان‌های معرف استارتاپ ویزا — IRCC (به‌روزشده در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶)